Իշխանության վանդալիզմի շարունակությունը

22:51 Yerevan | 18:51 GMT | Tuesday 4 March 2008

Մարտի 1-ի լուսադեմին Ազատության հրապարակում ծեծված մի քանի հազար հայերից մոտ 50 տղամարդ հավաքվել էին Երեւանի Գր.Լուսավորիչ փողոցում գտնվող Ֆրանսիայի դեսպանատան դիմաց: Այս անօրեն իշխանության պարագայում ու՞ր կարող էր գնալ իր իրավունքների համար պայքարող մարդը, որը Ազատության հրապարակից ծեծվել-հալածվել-քշվել էր մինչեւ Ֆրանսիայի դեսպանատուն: Մարդիկ մտածել էին, թե դիվանագիտական այս կառույցի շենքի մոտ ապահով կլինեին: Բայց ոստիկանության մի քանի ջոկատ արդեն այստեղ էին հասել ու զգուշացնում էին` հեռացեք, թե չէ հրամայված է...

Նույն ժամանակ Թումանյանի փողոցում խումբ-խումբ կանգնած ժողովուրդը «Լեւոն, Լեւոն» էր գոռում:

Ժամը 11.15-ն էր: Օպերայի մոտ գտնվող ջոկատներին արագ-արագ լցնում էին ավտոբուսները: Ուղղությունը, ավելի ուշ պարզվեց, Ֆրանսիայի դեսպանատունն էր: 5-10 րոպեից, երբ իջնում էի Մաշտոցի պողոտայով, մի 100-150 մարդ երթի էին դուրս եկել: «Լեւոն` նախագահ, Սերժիկ` մարդասպան» վանկարկումներով մարդիկ քայլում էին դեպի Ֆրանսիայի դեսպանատուն: Երբ հասանք, արդեն մի քանի ուղղությամբ եւ մի քանի շարքերով կանգնած էին ներքին զորքերի եւ «սպեցնազի» ջոկատները` գլխավորությամբ ոստիկանության պետի տեղակալ Ս.Աֆյանի եւ 6-րդ վարչության պետ Ա.Գիզիրյանի: Նույն սպառնալիք-զգուշացումները` հեռացեք, թե չէ հրամայված է... Ժողովուրդը չէր հեռանում եւ «Լեւոն, Լեւոն» էր վանկարկում: Կանայք նստեցին ասֆալտին` այս կերպ հասկացնելով, որ չեն հեռանա, մինչեւ իրենց առաջնորդը չգա: «Ի՞նչ եք արել մեր նախագահին, թող Լեւոնը գա, իրեն ենք ուզում», - ճչում էր մի կին: Ջոկատները գնալով շատանում էին, ժողովրդին էլ անընդհատ նոր խմբեր էին միանում` կրկեսի մոտից եւ Իտալիայի փողոցից, ապա նաեւ Ձկան խանութի մոտից:

Եկան մարդու իրավունքների պաշտպան Արմեն Հարությունյանը, ԱԺ պատգամավորներ Անահիտ Բախշյանը, Զարուհի Փոստանջյանը, ավելի ուշ` Վարդան Խաչատրյանը:

Գիզիրյանն ու Աֆյանը նրանց փորձում էին համոզել, որ արդեն մի քանի հարյուր հազարի հասնող ժողովրդին ուղեկցեն «Դինամո» մարզադաշտ: «Գնացեք ինչքան ուզում եք միտինգ արեք», - ասում էր Գիզիրյանը: Բայց մինչ այդ, երբ Անահիտ Բախշյանն ու Արմեն Հարությունյանը խոսում էին, առաջին շարքի զինված ոստիկաններից մահակով հարվածեցին թե պատգամավորին, թե օմբուդսմենին:

Իսկ ժողովուրդը միաբերան «Լեւոն» էր գոռում` հասկացնելով, որ ոչ մի տեղ չի գնա առանց Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի: Այս բանակցությունները բավականին երկար տեւեցին: Այդ ընթացքում մոտեցավ մի տանկ եւ ջրցան մեքենա: Ժողովուրդը գոռում էր. «Ցեղասպանություն են անում սեփական ժողովրդի գլխին, մարդասպաններ, դահիճներ...»: Այս ամենը տեղի էր ունենում միաժամանակ: Իսկ ջրցան մեքենան արդեն դիրքավորվում էր: Տղամարդիկ կանանց հետեւի շարքերն ուղարկեցին. «Դուք ջրին չեք դիմանա»: Ոստիկանները կազմակերպիչներ էին փնտրում, բայց կազմակերպիչներ, իրականում, չկային, քանի որ ինքս էի տեսել, որ երթն ինքնաբուխ էր:

Արմեն Հարությունյանին հարցրեցի` ինչպե՞ս եք վերաբերվում փաստին, որ Ազատության հրապարակում իշխանությունը ծեծուջարդ է իրականացրել: «Շատ վատ», - ասաց: Իսկ պատրաստվու՞մ եք պաշտպանել խաղաղ նստացույցի մասնակիցների իրավունքները: «Այո», - ասաց: Իսկ դուք ինչպե՞ս կարող եք երաշխավորել այդքան ժողովրդի անվտանգությունը «Դինամո» մարզադաշտում, փակ տեղ է, կջարդեն, ինչպես արեցին Ազատության հրապարակում: «Եթե այստեղ ջարդ կազմակերպեն, ես էլ կգամ ժողովրդի հետ, ինձ էլ թող ջարդեն, հետո կորոշենք ինչ ենք անում»:

Ի դեպ, Գիզիրյանի եւ օմբուդսմենի բանակցության ընթացքում Գիզիրյանը մի քանի անգամ կրկնեց. «Էս ժողովրդին փրկեք»: Ինչի՞ց փրկեն` հարցրեցի: Չպատասխանեց: Իսկ մինչ այդ, երբ ձայնագրում էի, Աշոտ Գիզիրյանը մի անգամ ձեռքով խփեց ձայնագրիչին, իսկ հետո էլ, թե` անջատեք, մի ձայնագրեք:

Ոստիկանների բազմաթիվ զգուշացումներին ու պատգամավորների եւ օմբուդսմենի հորդորներին ժողովուրդը անհաղորդ էր: Ժողովուրդը կարծես բնազդով զգում էր, որ իր համար ամենաապահով տեղը այստեղ է` այս հրապարակում, երեք դեսպանատների հատման կետում, ուր, միգուցե, վարչախումբը չի համարձակվի նույն բարբարոսությունն իրականացնել:

Զորքը հետ քաշվեց անսպասելի, գուցե քիչ հեռվում դիրքավորվելու համար եւ ժողովուրդը հավաքվեց այդ բաց տարածության մեջ: Մի քանի հարյուր հազար հայեր պահանջում էին Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին, սակայն վերջինս անօրինական տնային կալանքի տակ էր եւ չէր կարողանում գալ իր ժողովրդի մոտ:

Ժամը 15.05-ին հրապարակ եկավ ՀԺԿ նախագահ Ստեփան Դեմիրճյանը. «Ուզում եմ իմ հիացմունքը արտահայտել: Ինչ որ անում եք` հերոսություն է: Մենք միշտ էլ խաղաղ ճանապարհի կողմնակից ենք եղել եւ հիմա էլ խաղաղ կանգնում ենք եւ պահանջում, որ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը գա այստեղ»: Ժողովուրդը գոռում էր. «Մնում ենք, մնում ենք», «Լեւոն-Լեւոն», «Հիմա, հիմա», ապա` «Սերժիկ, հեռացիր», «Սերժիկ` մարդասպան», «Ռոբիկ` մարդասպան», «Արթուր` դավաճան»:

Եկավ նաեւ Նիկոլ Փաշինյանը. «Ձեր տղամարդ ցավը տանեմ»: «Նիկոլ, Նիկոլ», - գոռաց ժողովուրդը: Նիկոլը պատմեց, թե ինչ է տեղի ունեցել Ազատության հրապարակում: «Երբ եկան ոստիկանները, Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը ժողովրդին տվեց հրահանգ` կոնտակտի մեջ չմտնել ոստիկանների հետ: Եթե եկել են մեզ մոտ, ուրեմն ինչ-որ բան են մեզ ուզում ասել: Ոստիկանները ոչինչ չասացին եւ հարձակվեցին էլեկտրաշոկերով, գազի բալոններով, վահաններով, մահակներով: Ժողովուրդը դիմադրում էր բավական երկար ժամանակ: Առաջին նախագահը ասել է, որ չի հեռանա այդտեղից, մինչեւ համապատասխան «սանկցիա» չլինի: Ռ.Քոչարյանի թիկնազորը Լ.Տեր-Պետրոսյանին բռնի ուժով տարել է իր տուն եւ այնտեղ ենթարկել տնային կալանքի:

Ապա խոսեց «Հանրապետություն» կուսակցության առաջնորդ Արամ Սարգսյանը. «Մեզանից յուրաքանչյուրը Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի զինվորն է: Մենք կանգնելու ենք այստեղ ու սպասելու ենք իրեն: Շնորհակալություն բոլորիդ, դուք իսկապես հերոսներ եք: Իսկ այս իշխանությունների արածը ուղղակի ախմախություն էր: Նրանք ուժով այս ժողովրդին ծնկի բերել չեն կարող»: «Այո~», - գոռաց ժողովուրդը:

Հրապարակ եկան Հրանտ Բագրատյանը եւ Արամ Մանուկյանը, որոնք ձերբակալված էին եղել եւ ազատ էին արձակվել: Հ.Բագրատյանն ասաց. «Տպավորությունս այն է, որ մարդիկ բացարձակապես չեն ընկալում ինչ երկրում են իշխանավարում, ինչպիսի ժողովրդի են կառավարում: Իմ նկատմամբ ծեծ չեն կիրառել, բայց այն, ինչ որ տեսել ենք` ոստիկանատանը մեր տղաների նկատմամբ տեղի ունեցածը, պատմելու բան չէ: Մենք հանդիպել ենք Ֆրանսիայի, Իտալիայի, Գերմանիայի, Բուլղարիայի, Լեհաստանի, Մեծ Բրիտանիայի, Հունաստանի դեսպանների եւ մի քանի կազմակերպությունների ներկայացուցիչների հետ: Մանրամասն պատմել ենք, թե իրականում ինչ է տեղի ունեցել, քանի որ իշխանությունները այլ կերպ են ներկայացնում, թե Ազատության հրապարակում մեծ քանակի զենք են գտել: Պատմել ենք արդեն մի քանի օր իրականացվող պրովոկացիաների մասին: Նրանց համար ավելի հստակ դարձավ մեր հանրահավաքների մասնակիցների կողմից զենքի կիրառում չէր կարող լինել: Դեսպաններին ասացինք, որ մեր տեղեկություններով իշխանությունները պատրաստ են գնալ ամեն բանի: Եվ նրանց առջեւ խնդիր դրեցինք, որպեսզի հետագա իրադարձությունների զարգացման ընթացքում բացառվի մարդկանց նկատմամբ բռնարարքների շարունակությունը: Եվ ներկայացրինք իրավիճակը` կապված անօրինական տնային կալանքից Լ.Տեր-Պետրոսյանին ազատագրելու հետ, որովհետեւ եթե իշխանությունները Եվրոպային հավատացնում էին, թե ուզում են այս հարցը խաղաղ կարգավորել, ապա մեր կողմից հարցը կարգավորողը Լեւոն Տեր-Պետրոսյանն է: Ուրեմն նրան պետք է ազատ արձակել: Դեսպանները խոստացան, որ անմիջապես ձեռնամուխ կլինեն կառավարությանը հարցում անելուն, որպեսզի բացառվի ուժի օգտագործումը, բացառվի նաեւ բանակի կիրառումը: Նրանք ունեն ինֆորմացիա, որ բանակը այդպիսի հրաման ստացել է` գնդացիրներով պատրաստ կանգնելու»:

Խոսեց նաեւ Արամ Մանուկյանը եւ պատմեց Ազատության հրապարակում տեղի ունեցածը, ինչպես նաեւ իրենց հանդիպումը եվրոպական երկրների դեսպանների հետ:

Անցնում էին ժամեր, իսկ ժողովրդի` իր ընտրյալին տեսնելու պահանջը հնչում էր ավելի ու ավելի վճռական: Այդ ամբողջ ընթացքում լուրեր էին հասնում, թե ներքին զորքերի եւ «սպեցնազի» ջոկատները որտեղ էին: Բոլոր կողմերով, բացառությամբ` կրկեսի կողմից, փակ էին ճանապարհները:

Ժամը 21.05-ին լսվեց առաջին կրակոցը` օդ, երկրորդ կրակոցը, երրորդ: Հետո` օդը ծանրացավ, որից հասկացանք, որ «գազ էին բաց թողնում»: Մարդիկ դժվարությամբ էին շնչում եւ թաշկինակներն էին թրջում, որպեսզի մի քիչ թեթեւացնեն շնչելու խնդիրը: Կրակոցները անընդհատ էին ու այդպես` տեւական ժամանակ: Բայց մարդիկ չէին հեռանում: «Այստեղ ենք մնալու, մինչեւ մեր նախագահը գա», - ասում էին: Կեսգիշերն էլ անցավ ու արդեն գիշերվա ժամը երեքի մոտերքում, երբ հաջողվել էր մի կերպ կապվել Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի հետ Արամ Սարգսյանը ժողովրդին հաղորդեց առաջին նախագահի կոչը` գնալ տուն, որպեսզի հանկարծ իշխանությունները չփորձեն կրկնել նախորդ գիշերվա արյունոտ ծրագիրը: Ժողովուրդը մեծ դժվարությամբ հեռացավ: Իսկ մինչ ժողովուրդը հրապարակում էր, իշխանությունը իր ծրագրի երկրորդ մասն էր իրականացնում: Ականատեսի վկայությամբ, գիշերվա ժամը 01.30-ին երկու «Նիվայով» արագ մտել են հայտնի Ձկան խանութի կողքի փոքր փողոցը, հանել իրենց ոստիկանական համազգեստները, հագել քաղաքացիական հագուստ եւ մահակներով հեռացել: Իսկ մեկ ուրիշ ականատես հաջորդ օրը զանգահարեց խմբագրություն եւ պատմեց, թե ինչպես է Մաշտոցի պողոտայում գտնվող իր տնից տեսել, որ «Ջիպից» իջնում են չորս տղամարդիկ եւ ջարդում խանութի ապակիները: Նա հարցնում է` այդ ի՞նչ եք անում: Ասում են. «Քո գործը չի, մտի տուն»:

Հաջորդ օրը բոլոր հեռուստաալիքները ցուցադրում էին ոստիկանության պատրաստած կադրերը, որոնցում ցուցադրում էին իրենց իսկ ծրագրած-իրականացրած ծրագիրը: Որեւէ շարքային քաղաքացի չէր կարող ավտոմեքենայով հասնել Մաշտոցի պողոտայի այն հատվածը, ուր վառվում էին ավտոմեքենաներ: Մի պարզ պատճառով` ճանապարհը փակ էր ոստիկանների կողմից: Կամ ինչպես եղավ, որ ջարդվեցին եւ թալանվեցին մի քանի խանութներ, իսկ Ռ.Քոչարյանի որդուն պատկանող «8» խանութը, որը մոտակայքում էր, մնացել էր անվնաս:

Բացատրությունը շատ պարզ է` ինչպե՞ս կարող էին իրենց տիրոջ որդու «մազին կպնել»: Եվ նույնիսկ ավելորդ է եւս մեկ անգամ նշել, որ այդ վանդալիզմի հեղինակն ու իրականացնողը ոչ թե ժողովուրդն էր, այլ` իշխանությունը իր սպասարկուներով: Խաղաղ հանրահավաքներ ու երթեր իրականացնող ժողովուրդը տասը օրվա մեջ արդեն ապացուցել էր իր բարձր կամային-հոգեւոր-բարոյական որակի մասին:

հինգշաբթի, 28 օզոստոս 2008

Իշխանության վանդալիզմի շարունակությունը

22:51 Yerevan | 18:51 GMT | Tuesday 4 March 2008

Որոնում

Արխիվ

Վերլուծական

Արման Գրիգորյան. «Վրաստանը կորցրեց անգամ ձեւական վերահսկողության հույսը»

Քաղաքական

Քայլող եւ կանգնած ցուցապաստառներ

Աշխարհ

Վախճանվեց նախորդ դարի սպանության վկայագիրներից մեկը