Միջազգային հանրությունը վերաքննության առաջ

22:43 Yerevan | 18:43 GMT | Tuesday 4 March 2008

Գարունը կարծես թե դարձել է մեր ազգային ճակատագրի հաշվեկշիռը:

Մեր հաղթանակներն ու պարտությունները, մեր ողբերգություններն ու ցնծությունները մեծ մասամբ բաժին են ընկնում տարվա այդ ժամանակահատվածին: 2008 թվականին այդ հաշվեկշիռը փոխվեց: Եթե մեր ցնծությունները գերակշռում էին ողբերգություններին, ապա այժմ արդեն այդ գերակշռությունը մեկով ավելի պակաս է, իսկ եթե ողբերգություններն էին գերակշռում, ապա այժմ արդեն` մեկով ավելի: Իսկ առանձնահատկությունն այն է, որ այս անգամ մեր ազգային ճակատագրի հաշվեկշիռը փոփոխվեց մեր իսկ հաշվին, մեր քաղաքացիների մարմնի ու հոգու հաշվին: Ինչ կլիներ, եթե այդպես չլիներ. երեւի թե արդեն ավելորդ է մտածել: Կարող էր ամեն ինչ լինել, բայց եղավ այն, ինչը հատկապես պիտի չլիներ, եղավ այն, ինչն ամենավատն էր, որ կարող էր լինել: Տեղի ունեցածի համար, անկասկած, կլինեն մեղավորներ, ընդ որում` մեղավորներ ըստ պաշտոնական վարկածի եւ մեղավորներ իրականում, որոնք երեւի թե խուսափեն պատասխանատվությունից տարածության մեջ, բայց ոչ երբեք` ժամանակի: Սակայն հիմա երեւի թե մեղավորների ու պատասխանատուների մասին խոսելն ուղղակի ավելորդ է, որովհետեւ կատարվածի պաշտոնական վարկածը դրանից չի փոխվելու եւ ոչ էլ առաջանալու է դրա հանդեպ քաղաքացիական վստահություն: Այդ իսկ պատճառով այս պահին, թերեւս, արժե կատարել մի քանի արձանագրում, որոնց հիման վրա հնարավոր է որոշակի ենթադրություններ անել առաջիկա հնարավոր զարգացումների տեսանկյունից: Առաջինն ու ամենամեծը, անդառնալին մարդկային կորուստն է, որ չի վերականգնվելու ոչ մի ժամանակ, իրադրության ցանկացած զարգացման դեպքում: Դրանից հետո, իհարկե, դժվար է խոսել որեւէ այլ կորստի մասին, արձանագրել տեղի ունեցածի որեւէ այլ հանգամանք եւ դրա վրա կառուցել ապագայի որեւէ ենթադրություն: Բայց այնուամենայնիվ, Հայաստանում 2008 թվականի գարունը բացվեց այնպես, որ չի բացառվում անգամ, որ մեր երկիրն այլեւս պտտվի ոչ թե երկրագնդին համընթաց, այլ դրան հակառակ, ուր գարնանն այսուհետ, մեզ մոտ հաջորդի ձմեռը: Համենայնդեպս այն ինչ առկա է, լավատեսության քիչ հիմք է տալիս: Հայաստանում էապես խորացավ վստահության ճգնաժամը: Իշխանության հանդեպ առկա անվստահությունն էլ ավելի խորացավ արդեն կոնկրետ, շոշափելիորեն, ընդ որում` այնպիսի ինստիտուտների հանդեպ, ինչպիսին բանակն է, որով ինչ-ինչ, բայց Հայաստանի քաղաքացիները հպարտանում էին իրավամբ: Հիմա այդ քաղաքացիները գիտեն, որ բանակը ոչ թե իրենց, այլ իշխանությանը պաշտպանելու համար է: Այսինքն` հայ մարդը, որ կարծում էր, թե գոնե բանակով, բանակում ծառայող իր որդով է երկրի տերը, այժմ սկսելու է կասկածել անգամ երկրի, հողի ու ջրի հետ ունեցած այդ մի կապին էլ: Այսինքն` իշխանությանը «հաջողվեց» այն, ինչ չէր հաջողվել մեր ողբերգական գարունների օտար ճարտարապետներին: Սակայն հոգեւոր ավերակների վրա ինչպես է թագավորելու այդ իշխանությունը: Սա մի խնդիր է, որ գուցե հիմա էլ իշխանության համար լիովին գիտակցված չէ: Եվ թերեւս առավելապես մի ճանապարհ կա, որ այդ գիտակցումն առաջանա: Դա մեր երկրի միջազգային գործընկերների վերաբերմունքն է: Հայաստանում ստեղծված իրավիճակին այժմ միայն նրանք կարող են տալ համարժեք պատասխան, որոշելով` նրանք իշխանությա՞ն, թե՞ հայ ժողովրդի գործընկերներն են: Միջազգային արձագանքից առայժմ այդ մասին որոշակի պատկերացում կազմելը չափազանց դժվար է: Գնահատականները, որ տրվում են Հայաստանում տեղի ունեցածին ու առկա վիճակին, բավական հարուստ են դիվանագիտությամբ: Անկասկած, դրանք իրական հարաբերությունները սքողելու համար են եւ այդ հարուստ դիվանագիտության տակ, անկասկած, կան շատ ռեալ գործողություններ ու խոսակցություններ, որովհետեւ ինչքան շատ է ծածկող դիվանագիտությունը, այդքան ուրեմն շատ է անհրաժեշտ ծածկելիքը: Բայց ամբողջ հարցն այն է, թե ինչն է ծածկվում` իշխանության հետ հերթական գործա՞րքը, թե՞ արդեն բաց ու անկեղծ խոսակցությունը: Սա շատ էական է, որովհետեւ Հայաստանի իշխանությանը կարծես թե կարող է իրականությանն ադեկվատ դարձնել միայն միջազգային ադեկվատ վերաբերմունքը: Այդ տեսանկյունից, բնականաբար, էական նշանակություն է ունենալու, թե միջազգային հանրությունն ինչ խնդիր է հետապնդում Հայաստանում: Իսկ դրա մասին պատկերացում կազմելու համար էլ, բնականաբար, կարեւոր է դառնում հասկանալ, թե ինչ ասել է միջազգային հանրություն եւ ում դեմքով է այն հանդես գալիս: Արդյոք այդ հանրությունը Միացյալ Նահանգներն է, Եվրոպան կամ Ռուսաստա՞նը, թե՞ միայն Նահանգներն ու Եվրոպան, թե՞ երեքը միասին: Այստեղ որոշակիությունն այդքան էլ մեծ չէ: Բոլոր ուղղություններից էլ հնչել են հետագա բռնությունները կանխելու եւ երկխոսության միջոցով ճգնաժամը հաղթահարելու կոչեր:

Դրանից մի տեսակ տպավորություն է ստացվում, որ մինչեւ այդ եղած բռնությունները կարծես թե կարող են ներվել, քանի որ դատապարտումի հստակ ձեւակերպումները, այնուամենայնիվ, բացակայում են: Սակայն կրկնում ենք, որ դա միայն արտաքին աշխարհի, աշխարհաքաղաքական կենտրոնների տված արձագանքի բաց տեքստերի հիման վրա արված եզրակացության արդյունք է: Դա կարող է նշանակել, որ իրականում միջազգային հանրությունը կտրուկ արտահայտություններից առայժմ խուսափում է աշխատանքի հնարավորությունները չկորցնելու համար, որովհետեւ ցանկացած կտրուկ արտահայտություն նվազեցնում է վարվող քաղաքականության ճկունության աստիճանը, իսկ բարդ քաղաքական իրավիճակներում դա ամենեւին էլ խրախուսելի չէ: Ի վերջո` քաղաքականությունը պետք է հնարավորինս զերծ պահել էմոցիաներից, իսկ սխալներն ուղղելու լավագույն ձեւն էլ մեղավորներին անմիջապես պատժելը չէ, ավելին` պատիժը նույնիսկ նվազեցնում է սխալն ուղղելու հավանականությունը:

Միջազգային հանրության առաջին հայացքից արտաքնապես առայժմ զուսպ վերաբերմունքը կարող է թելադրված լինել հենց այդ հանգամանքով: Կարեւորն, իհարկե, այդ վերաբերմունքի արտահայտչականությունը չէ, որն ինչ խոսք կարող էր խիստ լինելու դեպքում բավարարել հանրության այն վիրավորանքը, որ առկա է սեփական երկրի իշխանության հանդեպ, եւ որի բալասան է դիտվում արտաքին աշխարհի դիրքորոշումը: Կարեւորը միջազգային արձագանքի արդյունավետությունն է: Այդ տեսանկյունից առայժմ բավական բարդ է արձանագրել որեւէ դրական կամ բացասական տեղաշարժ, թեեւ այն, որ բացասական տեղաշարժ չկա, դա արդեն իսկ կարող է դրական դիտվել: Սակայն Հայաստանի ներկայիս իրավիճակն այնքան խորն է իր լարվածությամբ եւ այնքան մեծ` ցավով, որ մխիթարական գործողությունները բացարձակապես անօգուտ են եւ նույնիսկ ավելի վտանգավոր, եթե չեն արվում բուժման գործնական քայլեր: Իսկ դրա մեխանիզմները գտնվում են հենց միջազգային հանրության ձեռքում, որովհետեւ ակնհայտ դարձավ, որ Հայաստանի իշխանությունը չունի բուժման համար անհրաժեշտ վարպետություն, իսկ հասարակությունն էլ չունի անհրաժեշտ պաշտպանվածություն: Այդ տեսանկյունից, եթե մինչեւ մարտի 1-ը, ինչպես առաջին նախագահն էր ասում, քաղաքակիրթ հանրությունը քննություն էր հանձնում Հայաստանում, ապա մարտի 1-ից հետո այն կանգնել է վերաքննության անհրաժեշտության առաջ, այլապես մեծ է «դուրս մնալու» հեռանկարը:

երկուշաբթի, 8 սեպտեմբեր 2008

Միջազգային հանրությունը վերաքննության առաջ

22:43 Yerevan | 18:43 GMT | Tuesday 4 March 2008

Որոնում

Արխիվ

Վերլուծական

Մտավորականություն կոչվածը` բարոյալքման գործոն

Քաղաքական

Հերթական անակնկալը

Աշխարհ

Եվ դարձյալ հայ-թուրքական թեմայով