Ստեղծագործությունները դատապարտված են հաղթանակի

16:58 Yerevan | 12:58 GMT | Friday 15 February 2008

Վահե Պետրոսյան

Ծնունդով ապարանցի, հայտնի գեղանկարիչ Բորիս Եզիազարյանը 1993թ.-ից ապրում եւ ստեղծագործում է Կիեւում: Եվրոպա, ԱՄՆ, Կանադա. գրեթե ողջ աշխարհի առջեւ բացված նկարիչն այս ուրբաթ իր տաք գույներով «կբացվի» հայրենիքում: Այս եւ մնացյալ հարցերի մասին է նրա հետ մեր զրույցը:

- Բորիս. ի՞նչ առիթով ես այս անգամ Հայաստանում:

- Այսօր Հայաստանի ազգային պատկերասրահում կբացվի իմ անհատական ցուցահանդեսը: Ցուցադրությունը պետք է լիներ դեկտեմբերին, սակայն ինչ-ինչ պատճառներով հետաձգվեց: Հիմա փետրվարն է, ու ինձ համար մեծ պատիվ է ցուցադրվել Երեւանում, այն էլ` ազգային պատկերասրահում. դա տարիների իմ երազանքն էր:

- Կարծում եմ գիտես, որ փետրվարը մեզանում խորհրդանշական ամիս է:

- Գիտեմ: Ու շատ ուրախ եմ, որ հատկապես այս ամսին է ցուցահանդեսը, ու բացի նրանից, որ իմ բարեկամների, ընկերների, երկրի, բոլորի առջեւ ես հանդես կգամ հաշվետվությամբ. թե էս տարիներին, որ Հայաստանում չեմ բնակվել, ինչ եմ արել, մի քիչ էլ ես կլցվեմ «փետրվարով». մեր եւ հատկապես դրսում եղողներիս համար փետրվարը նախ հայրենիքի, ապա նոր` ազատության իմաստ ունի:

- Ի դեպ. փետրվարն է, ու մեզ մոտ նախագահական ընտրություններ են` եզրափակիչ շաբաթը. այս պայմաններում գա~լ հայրենիք, ցուցահանդես բացե~լ:

- Նորմալ է: Միշտ այնպես է ստացվել, որ բոլոր կարեւոր ձեռնարկներն իմ կյանքում համընկել են նման փուլերի հետ: Այդ փուլերի առաջին բնական ռեակցիան, իհակե, ստեղծագործելն է` որպես հակազդեցություն: Բայց լինում է նաեւ, որ երբեմն էլ ակտիվանում, դուրս ես գալիս հրապարակ, ինչպես ասենք եղավ 88-ին բոլոր արվեստագետներիս հետ: Էլ չեմ ասում, որ մեկ-մեկ էլ, որպես հակազդեցություն, զենք ես վերցնում ու գնում կռիվ:

- 90-ականներին դու հենց այդպես էլ վարվեցիր: Որ օգտագործեմ հայկական «մենթալիտետը», ապա կարո՞ղ եմ ասել, որ դու ազատամարտիկ նկարիչ ես:

- Դե չէ. հանգամանքների բերումով այդպես ստացվեց: Առաջին կամավորական ջոկատներն էին, նման բաներին առավել իմպուլսիվ այդ օրերին արձագանքում էին արվեստագետները, մտավորականները: Կամավորական ջոկատներից մեկի հրամանատարն էի` սահմանամերձ շրջաններից մեկում սահմանն էինք պահում, մեր հայրենիքն էինք էդպես` մեր ձեւով սիրում: Մինչ էդ էլ հասարակական շարժման մեջ էի: Էսպես ասած` Շարժման ակտիվիստներից էի: Համակարգում էի Շարժման արտաքին կապերի բաժինը. հետագայում այն դարձավ լրատվական բաժին, էդտեղից էլ «կամավոր գրվեցի», գնացի կռիվ` մի քանի ամսով: Հետո պարզվեց, որ մեր կարիքը ռազմաճակատում չկա, վերադարձանք:

- Գիտես, Բորիս, կա նաեւ ճշմարտություն. երբ արվեստագետը, գրողն անցնում է կռվի միջով, պատերազմը նրան «ուղեկցում» է մնացած ողջ կյանքի ընթացքում, որպես չհաղթահարված բարդույթ. գրողի, արվեստագետի հոգին դժվար է կրում այդ կոշտ իրականությունը. հիշում եմ Լեւոն Խեչոյանի պատմվածքները. գրողն էնտեղ չհաղթահարված է, անպաշտպան: Քո դեպքում էլ գույները շատ ավելի զգայուն են, ցավոտ. դե համենայնդեպս նման զգացում կա:

- Գուցե: Բայց դա պետք չէ բացատրել պատերազմով-կռվով, շուրջն առկա իրականությամբ. գրողի, նկարչի համար ամեն օրն է երեւի թե պատերազմ` արտածումների եւ հակազդումների առումով: Հիշու՞մ ես, Հրանտն էր ասում. լիքը մարդիկ են զոհվում ինչ-որ մեկի ֆիլմում՝ չես հուզվում, բայց ուրիշ մեկի ֆիլմում փուչիկը պայթում է, լաց ես լինում: Էս հանգի: Ինչ վերաբերում է իմ «ազատամարտիկությանը», ապա 12 գյուղ էինք պաշտպանում. մեր առաջադրանքն էր` կռվի մեջ չմտնել ազերիների հետ, զուտ գյուղերը պաշտպանել:

- Զուտ արվեստագիտական գործառույթ:

- Հա` բա: Մեր կռիվն էդ ձյուների մեջ` վախը հաղթահարելու դեմ էր. մեր վախը, այդ գյուղերի վախը: Գիտեք` մեր առջեւում շատ լավ զինված հակառակորդն էր` մի հինգ-վեց «հաուբից» ունեին, եսիմ էլի ինչեր. մենք էլ` որսորդական հրացաններով կանգնած էինք ու էնպիսի հոգեբանական վերելքի մեջ, էնպիսի «արվեստագիտական» հույ-բույ էինք անում, որ թշնամին այդ ընթացքում ոչ մի անգամ չհարձակվեց էդ գյուղերի վրա. ուշադիր հետեւում էր մեր «ռազմական շարժին» ու սպասում: Հետո եկան արդեն ավելի կազմակերպված ջոկատները, ու արվեստագետներիս այնտեղից «դուրս քշեցին»: Այ, մեզնից հետո եկածներն արդեն անցան արյունի միջով. էդ տղերքն իսկապես հաղթահարեցին վախը, էդ տղերքն իսկապես արյուն թափեցին, կյանք տվեցին` կյանք առան:

- Իսկ ի՞նչ ես կարծում, այս օրերին, երբ մեր Ազատության հրապարակն 88-ի նման կրկին ալեկոծվում է` կա՞ այն ոգին մեզանում:

- Կա: Բայց գիտեք, էդ որ ասում են` ուկրաինական «հեղափոխություն», ես դրա հետ համաձայն չեմ: Դա «հեղափոխություն» չէր, այլ` համազգային ստեղծագործական ակտ, որն Ուկրաինան հանեց սովետական-տոտալիտար մտածողության վիճակից ու նոր-ստեղծագործ, ազատ վիճակի մեջ տարավ, ինչն այլեւս անդառնալի է Ուկրաինայի համար: Ասեմ. այսօր Հայաստանում նույնատիպ իրավիճակ է, բայց «դեժավյու» տարբերակով: Նկատեք` Ուկրաինայում տաս-տասնհինգ տարի հետո արեցինք այն, ինչ արդեն 88-ին եղել էր մեզանում` Ղարաբաղյան շարժման «տեսքով». 88-ի մեր Շարժումը եւս հզոր ստեղծագործական ակտ էր, որը նույնքան հզոր հաղթանակով ավարտվեց: Ասեմ նաեւ` նման ստեղծագործությունները մշտապես ու բոլոր ժամանակներում դատապարտված են հաղթանակի. ստեղծագործությունները պարտվելու բնավորություն չունեն:

Հա. Ուկրաինայում էլ այդ օրերին շատ ակտիվ էի. իմ համախոհների-արվեստագետների հետ ստեղծել էինք պայքարին աջակցող մարմին ու համառորեն պայքարում էինք ազատ ոգու համար:

- Բորիս, դու «հեղափոխակա՞ն» ես:

- Չեմ: Բայց նատուրայով այնպիսին եմ, որ չեմ սիրում անարդարություն: Սիրում եմ լուսավոր վերափոխումներ: Դրանք կարող են վերաբերել երկրին, արվեստին, ինչին ուզում են: Էսօր Հայաստանում ես տեսնում եմ նման վերափոխման ոգի. ես տեսնում եմ ու գիտեմ, որ հայ ժողովուրդն էլի քայլ է անելու այդ ոգին վերագտնելու համար: Իմ ցուցահանդեսն էլ «ինքնուրույն» համընկավ էս օրերին: Գիտեք, էն ազգերը, որ մշակույթից չեն սկսում, դեպ մշակույթ չեն գնում, դատապարտվում են. ազգերը զորավոր են նախեւառաջ ոչ թե ունեցած բանակներով, տնտեսություններով, այլ` ստեղծած-պահպանած ոգով: Էն էլ մեր ազգը: Էսօր մեր կռիվը նախեւառաջ դրա համար է, ու մեր էս կռիվն է դատապարտված հաղթանակի:

- Ի դեպ. քո ցուցահանդեսը հեղափոխական-ստեղծագործական մեկ այլ պահ էլ ունի. նոր Շարժման հզորացումը, որը դարձյալ գլխավորում է Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը: Ինչպե՞ս ես վերաբերվում այդ իրողություններին:

- Այո~. ամեն առիթով, ամեն րոպե ուրախ եմ հայտարարել, որ ես վստահել եւ վստահում եմ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին, այն տարիների պես: Ի դեպ. ի պատիվ ինձ ասեմ, որ 95-ի ընտրությունների ժամանակ եղել եմ նաեւ նրա վստահված անձը: Իսկ վստահում եմ, որովհետեւ գիտեմ, որ նա Հայաստանը կարող է դարձնել ստեղծագործության երկիր. նա կարող է նորացնել, թարմացնել այս հնամենի տունը. Հայաստանը դրա կարիքը շատ ունի: Երբ դրսից գալիս ես, զգում ես, թե ոնց է կարծրացել, անշարժացել հայ ոգին. այն շարժել է պետք, ու ես շատ ուրախ եմ, որ վերջապես այդ շարժումն սկսվել է, եւ ճանաչելով Տեր-Պետրոսյանին` գիտեմ, որ այդ շարժումն այլեւս անկասելի է:

- Իսկ ի՞նչ ես ցուցադրելու քո անհատական ցուցահանդեսում:

- Կիեւից ինձ հետ բերել եմ 61 աշխատանք. որոշ աշխատանքներ Երեւանում գտնվող անհատական կոլեկցիաներից պիտի խնդրեմ. փորձում եմ նաեւ հին աշխատանքներս ցուցադրել, բայց հիմնականում վերջին տարիների գործերն են:

Ես այն երջանիկ մարդկանցից եմ, որ գիտեմ` ամենադժվար պահերին Աստված մարդու ձեռից բռնած առաջ է տանում, պետք է պարզապես ձեռքդ չքաշես: Բոլոր դժվար օրերին Աստված ինձ հետ էր, ու նորից աշխատելու, ստեղծագործելու օրհնություն էր տալիս. ու էսօր Հայաստան գալով, ես բերել եմ նաեւ էդ օրհնությունն ու «ստեղծագործությունը», ու ուզում եմ խնդրել բոլորին` եկեք, նայեք իմ գործերը, որոնք Աստված օրհնել է. ու իմ չափով լույս ու օրհնություն ստացեք նրանից, բաշխեք ձեր շուրջ, էս երկրին, էս Տանը, էս երկրի ապագա նախագահին. եւս մեկ անգամ ուրախություն ունեմ ասելու, որ Տեր-Պետրոսյանը համաձայնեց գալ, ու բոլորով միասին տանը լինելու զգացում կունենանք:

չորեքշաբթի, 7 հունվաը 2009

Ստեղծագործությունները դատապարտված են հաղթանակի

16:58 Yerevan | 12:58 GMT | Friday 15 February 2008

Վահե Պետրոսյան

Որոնում

Արխիվ

Վերլուծական

Երկնքից երեք խնձոր կորավ

Քաղաքական

Մտովի նրանց կենացը կխմենք...

Աշխարհ

Փափկամազիկ ժողովրդավարություն